Terug naar alle Artikelen

Wat doet waardering met je brein? Complimenten zijn verslavend!

Waardering maakt ons blij; of we het nu krijgen of uiten. Een gebrek aan waardering leidt juist tot negatieve emoties – van teleurstelling tot frustratie. Hoe is dat neurobiologisch te verklaren? Wat gebeurt er in ons brein als we waardering krijgen? En kunnen we ook verslaafd raken aan complimenten?

Een compliment doet goed: negentig procent van de Nederlanders krijgt een goed gevoel van het uitspreken van waardering. Dat blijkt uit het Nationaal Waarderingsonderzoek, dat is uitgevoerd door onderzoekbureau Direct Research in opdracht van Nuon, onder ruim duizend Nederlanders. Een compliment ontvangen maakt ons zelfverzekerder (78%) en blij (87%).

Sociale emotie
Wat gebeurt er eigenlijk in de hersenen als we een compliment krijgen? Daarover is nog relatief weinig bekend, zegt Mark Mieras, die zich als wetenschapsjournalist sinds 2001 bezighoudt met hersenonderzoek. “Er is nog niet zo zoveel wetenschappelijk onderzoek gedaan naar een thema zoals complimenteren. Misschien zijn onderzoekers er nog onvoldoende in geïnteresseerd: onderzoek kent nu eenmaal modetrends, en pas als er belangstelling voor een bepaald onderwerp ontstaat, komen er veel studies beschikbaar. Daar komt bij dat een sociale emotie zoals waardering – dat in feite een samenspel is van allerlei primaire emoties die op elkaar zijn geplakt en tot een nieuw geheel zijn gekneed – heel complex is en dus ingewikkeld om te onderzoeken.”

Beloning voor de hersenen
“Onze hersenen zien een compliment als een sociale beloning”, vertelt Laura Rigter, neurowetenschapper en projectleider Gezonde Hersenen van de Hersenstichting. “Het ontvangen of geven van een compliment activeert de ventrale striatum. Dit gebied in de hersenen is betrokken bij het verwerken van beloningen – of het nu gaat om een som geld, een drug of een compliment. Ook wordt de ventromediale prefrontale cortex actief. De activatie van deze gebieden gaat gepaard met een toename in dopamine.” Dopamine staat bekend als de neurotransmitter die vrijkomt bij ervaringen van genot en zorgt voor het aangename gevoel dat je erbij krijgt. “Daarom leidt een compliment ertoe dat we ons blij en gemotiveerd voelen. Na een compliment krijgen we een positiever beeld van onszelf.”

Effecten geborgenheid
De wetenschap is het erover eens dat waardering een belangrijke basisbehoefte is van mensen, zegt Linda van der Wal, coach en trainer op het gebied van communicatie, loopbaan en persoonlijk leiderschap. “Het is misschien lastig om de precieze rol van complimenten in het menselijke brein hard te maken. Maar we merken in de dagelijkse praktijk de effecten wel: complimenten geven energie en verbeteren onze prestaties. Bovendien is het belang van waardering aannemelijk als je kijkt naar de onderzoeken van bijvoorbeeld John Bowlby, die de effecten van affectie en geborgenheid op de sociale en cognitieve effecten van kinderen bestudeerde.” De Britse psychiater John Bowlby werd in de vorige eeuw wereldwijd bekend met zijn hechtingstheorie: hij ontdekte dat een sensitieve houding van de moeder voor de signalen van het kind een veilige hechting tot stand laat komen. Deze hechting heeft vervolgens een belangrijke impact op de emotionele ontwikkeling van een kind: een gebrekkige hechting kan leiden tot bijvoorbeeld leerproblemen, problematische relaties en een lage eigenwaarde.

Betekenis geven
Volgens wetenschapsjournalist Mieras speelt waardering een belangrijke rol bij de vraag die iedereen zich ooit stelt: wie ben ik eigenlijk? “Mensen zijn verhalenvertellers: we zijn voortdurend bezig met ontdekken wie we zijn en hoe we ons tot de wereld verhouden. Die verhalen ontstaan in het default mode network van ons brein. Dit netwerk van gebieden in de hersenen staat tegenover het actienetwerk, dat aanstaat als we actief bezig zijn met onze omgeving, bijvoorbeeld als we luisteren en praten. Het defaultnetwerk heeft te maken met rust en reflectie en stelt ons in staat om betekenis te geven aan onszelf en aan de wereld om ons heen. Het krijgen van een compliment levert een bijdrage aan dit proces: de waardering geeft een bevestiging dat de dingen die je over jezelf vertelt door anderen gezien worden.”

Hersenontwikkeling door complimenten
“Helaas is onderzoek naar het puberbrein nog niet zo ver gevorderd dat we al heel veel weten over de effecten van waardering op de ontwikkeling van de hersenen”, zegt Sabine Peters, onderzoeker aan de Universiteit Leiden. “Er zijn een aantal studies uitgevoerd naar de vraag hoe jongeren reageren als ze bijvoorbeeld een plusje een of minnetje als feedback krijgen. Maar een compliment ontvangen is toch iets heel anders, omdat daarbij ook de sociale context een rol speelt.”

Verschillen tussen generaties
Uit onderzoek waarop Peters in 2016 promoveerde bleek dat bepaalde delen van de hersenen, zoals de prefrontale cortex, bij pubers in heel andere situaties worden geactiveerd dan bij volwassenen. Bijvoorbeeld na het ontvangen van positieve feedback. Dezelfde hersengebieden worden bij volwassenen juist actief na negatieve feedback. “Mogelijk zijn adolescenten flexibeler dan volwassenen om hun cognitieve hersengebieden al dan niet in te schakelen”, legt Peters uit. “We weten al dat jongeren sterker reageren op financiële beloningen dan volwassenen. Het is dus mogelijk dat het puberbrein ook anders omgaat met een uitgesproken compliment, maar dat is nog niet wetenschappelijk vastgesteld.”

Mieras verwijst naar een onderzoek van de Universiteit van Haifa, waarin kinderen werden gestimuleerd om een verhaal over zichzelf te ontwikkelen. Door het luisterende oor en de positieve feedback van ouders en leerkrachten werd het verhaal steeds gedetailleerder en positiever.



Waarderen doet leren
Als waardering lang uitblijft, leidt dat volgens het Nationaal Waarderingsonderzoek van Nuon tot gevoelens van teleurstelling (50%), onzekerheid (35%), onverschilligheid (23%) en zelfs frustratie (21%). Neurowetenschapper Rigter kan zich daar wel iets bij voorstellen. “Negatieve feedback zoals een afwijzing zorgt ervoor dat de anterior cingulate cortex actief wordt. Dit is een gebied in de hersenen dat is betrokken bij de verwerking van pijn. Bij pubers is dit netwerk overgevoelig, waardoor zij afwijzingen soms ervaren als fysieke pijn.”

Van der Wal – coach en trainer op het gebied van leiderschap: “Je leert van fouten maar groeit van successen. Het is daarom essentieel om dingen te benoemen die goed lukken en niet alleen aandacht te besteden aan dingen die niet goed gaan. Om jezelf te ontwikkelen is het belangrijk om positieve ervaringen op te doen en daarop ook positieve feedback te krijgen. Het kost tijd om nieuwe dingen te leren: dat vraagt om ruimte om te oefenen en fouten te maken, zonder dat daar direct negatieve feedback tegenover staat.”

Stressreactie
Ook publicist Mark Mieras waarschuwt dat een gebrek aan waardering leerprocessen in de weg staat. “Negatieve feedback kan gemakkelijk een stressreactie oproepen die verlammend werkt. Complimenten daarentegen helpen om weerbaar te zijn bij stress. Juist als iets even tegenzit kan een compliment je ertoe brengen om door te pakken en niet bij de pakken neer te zitten.”

“Als je publiekelijk een compliment krijgt, dan speelt het beloningssysteem in de hersenen een sterker rol”, verwacht Mieras. “Bij een persoonlijk compliment onder vier ogen is dat waarschijnlijk vooral het defaultnetwerk: het compliment geeft je een beeld van hoe een ander je ziet. Omdat complimenten je in positief licht plaatsen, helpen ze je om jezelf in een positief narratief te zien. Een welgemeend compliment kan een waardevolle bijdrage zijn voor het verhaal dat je jezelf en anderen over jezelf vertelt.”

Een compliment geven versus ontvangen
Een compliment in ontvangst nemen is niet altijd zo eenvoudig: 78% van de Nederlanders geeft aan het moeilijker te vinden om waardering te krijgen dan om het te geven. Bij 42% geeft een compliment een ongemakkelijk gevoel en 51% weet niet altijd hoe te reageren.

In de Nederlandse cultuur – waar we liever niet boven het maaiveld uitsteken – wuiven we complimenten liever weg. Het geeft een ongemakkelijk gevoel, bevestigt Mieras, en dan kruipen we het liefste weg. “Jammer. Wie een compliment accepteert, helpt zichzelf én de ander. Net als van fouten kan je van complimenten leren. Mijn advies is dan ook: neem waardering serieus en laat het compliment goed tot je doordringen. Zie het als een cadeautje: aannemen is dan ook wel zo beleefd. Net als bij een bos bloemen geeft het een goed gevoel om een oprecht compliment te geven. En een compliment kan iemand helpen om zich sociaal verbonden en gelijkwaardig te voelen.”

De Amerikaanse onderzoeker Robert K. Herbert onderscheidde twaalf manieren waarop we op een compliment kunnen reageren: van een simpele acceptatie (“dank je wel!”) tot een ontkenning (“ik vind het juist helemaal niks”). Opvallend genoeg reageren we volgens Herbert anders op de complimenten van mannen dan op die van vrouwen. Complimenten afkomstig van mannen leiden – vooral bij vrouwen – vaker tot acceptatie.

Verslaafd aan complimenten
“Voor mensen die twijfelen of ze iets wel goed kunnen, is het versterken van hun positieve ervaringen heel belangrijk”, signaleert coach Van der Wal. “Door uitingen van waardering ontwikkelen ze een positieve mindset. En een positieve blik bepaalt in hoge mate hoe je jezelf waardeert en hoe je presteert. Bij mensen die altijd aardig gevonden willen worden en voortdurend alles helemaal goed willen doen kan waardering wel een verslavend kantje krijgen. Er is een balans nodig tussen positieve en negatieve feedback.”

“Je sociaal-emotionele ontwikkeling tijdens je jeugd bepaalt in belangrijke mate in hoeverre je bevestiging van anderen zoekt”, bevestigt journalist Mieras. “Veel mensen zijn in hun prille jeugd niet helemaal veilig gehecht. Dat kan een zekere behoefte scheppen aan bevestiging. Dan gaan mensen hengelen naar complimenten.”

Positieve versus negatieve feedback

Als een uitgesproken waardering het beloningssysteem in onze hersenen activeert, ligt het voor de hand dat een compliment ons gedrag kan veranderen. Toch gebruiken we doorgaans straffen, sancties en andere negatieve feedback om mensen tot gewenst gedrag te brengen. “Negatieve feedback werkt langer door dan positieve feedback”, zegt Van der Wal. “Ik vergelijk het brein weleens met een klittenband voor negatieve ervaringen: de neurale netwerken in de hersenen volgen negatieve emoties makkelijker dan positieve. Daarom vraagt het meer inzet om positieve netwerken te ontwikkelen en is extra aandacht voor positieve feedback belangrijk.”

“Uit de ontwikkelingspsychologie weten we dat bij kinderen tegenover elke negatieve feedback zeker vijf keer positieve aandacht moet staan”, vult Van der Wal aan. “Bij volwassenen treedt na drie complimenten al een omslagpunt op: dan worden we positiever, zelfverzekerder en krachtiger – en functioneren we beter. Je kunt best aangeven wat iemand verkeerd heeft gedaan, maar benoem eerst specifiek wat er wel is gelukt en beschrijf pas daarna wat er verbeterd kan worden.”

“Na negatieve feedback kan gemakkelijk aversie, slachtofferschap en stress ontstaan”, waarschuwt ook wetenschapsjournalist Mieras. “We geven kritiek doorgaans zelden op het juiste moment en de juiste manier: meestal spui je de kritiek pas nadat er al meerdere dingen zijn fout gegaan. Zo komt er lading op te liggen. Er is een ondertoon van irritatie. Daarop activeert bij die ander de amandelkern, een primitief deel van de hersenen dat heel primair reageert op prikkels zoals dreiging en pijn, en treedt vaak een verlammend effect op.’

Leren complimenteren
Het goede nieuws: we kunnen wel degelijk leren om complimenten te ontvangen en te geven. Mieras: “Omdat de ontwikkeling van ons persoonlijke verhaal zo belangrijk is voor onze identiteit en voor onze zelfwaardering – en positieve waardering daaraan een bijdrage levert – loont het de moeite om te oefenen met complimenteren. Het is vooral een kwestie van wennen. En slim aanpakken. Wees specifiek en vermijd clichés. En geef je compliment liefst onder vier ogen. Zo kan je gemakkelijker iets zeggen dat oprecht en zonder dubbele bodem is. Dat maakt het voor de ander ook makkelijk om het compliment open te ontvangen. Om zonder schroom of reserves dankjewel te zeggen.”

Het effect van uitgesproken waarderingen is volgens Van der Wal – coach en trainer op het gebied van communicatie, loopbaan en persoonlijk leiderschap – in ieder geval sterk afhankelijk van de manier waarop we een compliment uiten. “Het is altijd beter om te focussen op het proces, het gedrag en de inspanning in plaats van op karaktereigenschappen. Dus zeg niet: wat ben je slim. Maar: wat heb je dat slim gedaan.” Daarnaast heeft alleen een welgemeend compliment het gewenste effect. “Als iemand die altijd zeer kritisch is of roddelt opeens een lofzang afsteekt dan wordt dat echt niet serieus genomen. Sterker nog, dan heeft een compliment een averechts effect.”

Door te luisteren begrijp je hoe je iemand echt kunt waarderen.

Reageer op dit bericht

Bezig met uploaden:
0%
Bladeren
Als de URL correct is, zal hier een voorbeeld verschijnen. Het kan aan aantal minuten duren voordat de grotere afbeeldingen verschijnen.
  • :D
  • :?
  • :cool:
  • :S
  • :(
  • :@
  • :$
  • :8
  • :)
  • :P
  • ;)
Bekijk mobiele versie